Na'ima, een interview door Peter Verzijl (Farouq)
Dit interview is eerder gepubliceerd op www.farouq.nl in augustus 2006
Wanneer ben je begonnen met
buikdansen?
In 1988. Na het voltooien van mijn beeldende kunst
opleiding zocht ik een hobby, iets met dans of beweging. Ik zag een
advertentie in de krant en dacht dat is apart, buikdansen, dat wil ik wel
eens proberen.
Ik kwam terecht in de les van Margot Sijbers (Salome) in
Maastricht.
Vanaf les één was ik verkocht. Wat me het meest fascineerde
waren de bewegingen die mogelijk waren met het bekken. Margot legde mijn
handen op haar heupen, maakte een 8 en zei "voel maar wat ik doe". Ik was
verbijsterd/ flabbergasted door wat ik zag en voelde.
Echter de muziek
kon ik toen niet langer dan een uur verdragen, precies de tijd van een
les.
Wie zijn belangrijk geweest in je
ontwikkeling?
Ik heb les gehad van heel veel docenten. Sommigen
hebben een sleutelfunctie. In chronologische volgorde zijn dat: Yamila,
Sabouschka, anja Vedant, Catherine Ruillet, Hassan Khalil, anna Koolen
(alexander Techniek).
Belangrijke voorbeelden zijn: Suraya Hilal, Tahia
Karioka, Dina, Suheir Zaki en Na'ima akef.
Na een jaar lessen bij Salome leerde ik Yamila kennen. Bij haar kreeg
ik positieve waardering, mijn zelfvertrouwen groeide en ik ontwikkelde me
in snel tempo. Onder haar leiding ging ik les geven.
Echter door de
nadruk op buitenkant (show) en de vele isolaties raakte ik geblesseerd. Ik
had "tennisheupen" en ben tot mijn grote verdriet accuut gestopt. Hier
ligt de grond van mijn interesse voor buikdans en gezondheid.
Mijn
interesse voor de muziek en cultuur was inmiddels wel gewekt en beiden ben
ik blijven bestuderen. Ik las en bekeek alles wat los en vast zat over de
oriëntaalse cultuur en muziek.
Vooral muziek was toen nog niet zo
makkelijk te vinden.
Toen ik herstelde heb ik een doorstart gemaakt. Het dansen liet me
niet los en ik bleef zoeken naar manieren om toch te dansen. De oplossing
bleek te liggen in het enerzijds anatomisch juist dansen en anderzijds
meer vanuit het gevoel te dansen. O.a. bij Sabouschka heb ik geleerd te
dansen vanuit mijn binnenkant. Met name in haar zomerweken in Frankrijk
leerde ik hoe dat te doen en ook hoe je op een positieve, niet
competitieve manier kunt dansen in een groep vrouwen.
Competitie binnen
dans is dodelijk voor mijn dansplezier. Ik heb dat ook nooit begrepen.
Vanuit de beeldende kunst weet ik dat competitie en creativiteit niet
samengaan. Ieder individu heeft zijn/haar eigenheid. De eigenheid /
talenten kun je ontwikkelen en die ontwikkeling kun je dan weer wel
beoordelen.
Een anatomisch juiste manier van dansen vond ik toendertijd in de
stijl van Suraya Hilal. Ik volgde workshops van haar en volgde wekelijkse
lessen bij anja Vedant, een door Suraya opgeleidde dansdocent, in
aken.
Ik ben nog steeds een bewonderaar van Suraya Hilal. Een grote
danseres die zichzelf steeds blijft vernieuwen. Het lijkt wel of ze de
dansontwikkeling in het algemeen steeds een stapje voor is. Ik blijf haar
en haar ontwikkelingen volgen. Zo deed ik workshops bij haar en haar
leerlingen in de recente Hilal art stijl. In deze stijl stapt Suraya van
de isolaties af en gaat terug naar het geheel; holistische dans. Waarmee
ze aansluit bij ontwikkelingen die je ook ziet bij andere
bewegingsdisciplines.
Een volgende sleutelfiguur was Catherine Ruillet. Ik zag voor het eerst een vrouw met een zowel sensuele als intelligente uitstraling. Fascinerend vond ik dat: koket, elegant, vleselijk (dit is geen tikfout) en intelligent, al die dingen tegelijk. Ik ben naar Italië gegaan om bij haar te lessen.
Heel belangrijk in mijn ontwikkeling is geweest het vele thuis oefenen. Ik herkauwde wat ik leerde. Zo maakte en maak ik me de stof eigen.
Daarnaast heeft het behalen van mijn lesbevoegdheid, afgegeven door de Stichting Inspectie Kunstzinnige Vorming en het LOKV, mijn didactiek verdiept.
Ook muziek en dansreizen zijn belangrijk geweest in mijn ontwikkeling. Door zo'n reis ga je met sprongen vooruit. Ik was in Egypte, Turkije en Marokko.
Door alle jaren heen heb ik allerlei dansondersteunende technieken beoefend. De alexander Techniek is daarvan het belangrijkste geweest. Hierdoor leerde ik omgaan met blessures maar vooral ook isolaties weer in hun context te plaatsen, wat heel gezond is.
De laatste jaren heb ik me bezig gehouden met de Maghreb stijl, een
bijzondere tak van de oriëntaalse dans. Ik volgde lessen bij Elhadi
Sherifa uit algerije, een grootmeester in deze stijl. Hij heeft naast
algerijnse en Maghreb dans ook een klassiek balletopleiding gedaan. Hij is
een allround professional met een nauwlettend oog voor bewegingskwaliteit
van het lichaam. Hij ziet alles en tilt de Maghreb dansen naar een hoog
nivo. Pulsaties, holistische stijl het zit er allemaal in. En het zat er
al eeuwen en eeuwen in. Fantastisch!
Het andere ritme, het gevoel wat
erbij hoort, de verdeling in arabo-andalusische en folkloredansen, ik vind
het allemaal even mooi.
En het leuke is dat er zoveel Marokkanen in
Nederland wonen waarmee ik dit kan delen. Zo wissel ik bijvoorbeeld
informatie uit met mijn groenteboer. Geweldig toch.
andere dansvormen:
Ik heb vele andere
dansvormen beoefend waaronder als belangrijkste het
bewegingstheater.
Een totaal vrije manier van bewegen en vrije
muziekkeuze. We lieten ons inspireren door het dagelijkse leven en maakten
daar de mooiste voorstellingen van. In mijn studietijd (jaren 80) was
absurdistisch bewegingstheater hot: denk aan Pina Bausch, Hauser Orkater,
Jim Jarmusch, Shuzaku Dance theatre, alex d'electrique. Ik zag elke
voorstelling.
De taal, de bewegingstaal, is totaal anders dan van het
buikdansen. Het bewegingstheater heeft de westerse moderne dans en
dansexpressie als taal. Dit voelde voor mij vertrouwd en meer
vanzelfsprekend. De bewegingstaal van het buikdansen met zijn orientaalse
kenmerken zoals heup- en borstisolaties was totaal nieuw.
Flamenco
Kort na mijn academietijd
raakte ik gefascineerd door de Spaanse cultuur: dans, taal, muziek,
stierenvechten, alles. Ik heb een tijdje in Sevilla gewoond om de taal en
cultuur te leren kennen. Toen ik terug kwam heb ik een expositie gehouden
met op Spanje geinspireerde werken.
Flamenco en buikdansen leerde ik
tegegelijkertijd. Na een tijd koos ik voor buikdansen.
Zoals ik er nu
naar kijk zijn flamenco en buikdansen tegenovergesteld.
Flamenco is
sterk expressief en mannelijk; buikdansen is zacht en
vrouwelijk.
Waarbij ik er nadrukkelijk op wil wijzen dat zacht niet
hetzelfde is als "soft". Zoals ik o.a. leerde van Nellie Mazloum een
kranige, krachtige buikdansdame van 80 jaar.
Flamenco en buikdans
hebben niks met elkaar te maken. De flamenco als dansvorm is pas in de 19e
eeuw ontstaan in andalusie. De laatste Moren zijn al in de 15e eeuw uit
Spanje vertrokken naar de Maghreb landen, Marokko, algerije en Tunesie.
Wat is jouw visie
Dans is het mooiste
van een cultuur, de bloem. Wanneer je deze bloem plukt zal ze verwelken.
Wil je de bloem behouden kijk dan naar de plant en de wortels. Met andere
woorden: vanuit welke achtergrond is de dans gegroeid?
Mijn volgende
stap zal zijn: Welke voeding heeft mijn plant nodig? Kan ik mijn plant
hier gronden?
Hoe denk je over fusies ?
als
Nederlandse Oriëntaalse buikdanseres sta ik dagelijks met mijn voeten in
twee culturen.
Voor mij is dat genoeg. Ik heb er mijn handen vol aan.
Waarom zou ik kiezen voor nog meer (dans)culturen?
Je kunt alles in de
oriëntaalse dans vinden wat je zoekt. De dans is eeuwenoud, het hele scala
aan menselijke emoties heeft er zijn plaats in gevonden: vreugde,
verdriet, zachtheid, melancholie maar ook kracht en passie zijn in de
buikdans te vinden. Het kost wel een tijdje om het allemaal te vinden,
maar dan heb je ook wat.
Wanneer je nog meer culturen gaat betrekken
in je dans verdwijnt de verdieping, je gaat dan met clichees werken. Zelf
kies ik daar niet voor.
traditie en experimenten
Ja, traditie
wil ik in ere houden. Het is je basis, je bewegingstaal, je
vertrekpunt.
Een ritme is vele eeuwen oud; de bewegingen die erbij
horen zijn ingesleten, dat is niet voor niks zo. Generaties danseressen
hebben zich ermee bezig gehouden. Je voelt dat het klopt wanneer je
volgens de traditie op muziek danst. De passen kloppen, het gevoel klopt,
muziek en dans zijn een eenheid.
Dat wil niet zeggen dat de dingen
vast liggen en niet mogen veranderen. Ik heb het hier over een levende
traditie. Levend, omdat die wordt beoefend door artiesten van nú. Juist
wanneer de traditie doorklinkt in wat je doet ben je in mijn ogen een
krachtige danseres.
Wij als westerse buikdansbeoefenaars hebben een
achterstand want we zullen eerst de bewegingstaal moeten leren, inclusief
kennis in woord en gebaar van de traditie. Pas daarna kunnen we keuzes
maken. Hier geldt wat ze in algerije zeggen "Wie niet weet wat ze doet
danst als een kip zonder kop."
Echte innovaties komen van binnen uit,
nooit van buiten af.
Ontwikkelingen in Nederland
De dans is
gegroeid. Werelddansen zijn gegroeid van exclusief naar gewoon en
alledaags.
Er is veel diversiteit.
Hiervoor hebben we met zijn allen
gezorgd, docenten en natuurlijk cursisten die de lessen volgden.
Nivo
Graag zou ik de oriëntaalse dans op
een gelijkwaardig nivo zetten met klassiek ballet, moderne dans, flamenco
etc. Dat is ook de reden dat ik zelf op een ckv (Centrum voor Kunstzinnige
Vorming) les geef.
als we wachten op erkenning door instanties kunnen
we denk ik lang wachten. Volgens mij is het tijd voor een
beroepsvereniging. Een vereniging die kwaliteitsverbetering beoogt. Een
officiële opleiding zou ook geweldig zijn; dat garandeert een soort
basiskwaliteit.
Veranderingen in Nederland
De grootste
verandering is dat je bijna overal kunt lessen.
Informatie is veel
gemakkelijker verkrijgbaar, mede door internet.
Een nadeel is dat het
een oerwoud is geworden en voor de beginnende danseres zonder voorkennis
moeilijk kiezen is. Want hoe vind je een goede docent?
Zorgen
Waar ik me zorgen over maak is de
wildgroei aan optredende buikdanseressen die voor een habbekrats dansen en
op die manier de markt verpesten. Zowel voor zichzelf als voor de ander.
Immers je straalt uit dat buikdans en jij een luttel bedrag waard zijn.
Dit doet het imago van de oriëntaalse dans geen goed.
Naast een
beroepsvereniging voor docenten zou er dan ook een beroepsvereniging voor
buikdansartiesten moeten zijn die prijzen, voorwaarden etc. goed
vastleggen.
Wat ik ook heel apart vind is het gemak waarmee mensen les gaan geven.
Vaak zonder didaktische bevoegdheid. Hiermee straal je uit dat de
oriëntaalse dans een "makkie" is.
als er nou geen docenten voorhanden
waren in Nederland zou ik het nog snappen maar inmiddels zijn er genoeg
professionals met jarenlange ervaring.
De oriëntaalse dans is echt niet
gemakkelijk. Ook al ziet dat er zo uit. Waarom dan die onderschatting? Ook
dit doet het imago van de oriëntaalse dans geen goed.
aan de andere kant, mensen zijn niet gek. Op den duur ervaren leerlingen wel degelijk verschil in kwaliteit. Maar dan zijn ze wel één of twee jaar verder.
Wat moet volgens jou een goede buikdanseres kunnen
?
Tja, wat moet ze kunnen. Dan zou ik hier een soort
lesprogramma moeten opsommen.
Dat vind ik wel leuk dus hier komt
het:
Kennis van en ervaring met:
. De diverse oriëntaalse ritmes met
bijbehorende dansen
. Het verschil tussen Egyptische, Turkse en
Marokkaanse dans en muziek. (op zijn minst)
Liefst
nog meer differentiatie kennen binnen de arabische wereld.
. Passen en
isolatietechniek
. Muziekleer
. Muziekkennis
. Dansgeschiedenis,
oriëntaals en algemeen
. Begrip van het Oriëntalisme d.w.z. een
duidelijk weten waar je staat in deze vermenging
van
twee culturen.
. anatomie
. De valkuilen van de oriëntaalse dans
voor het eigen lichaam
. Dans-didaktiek
. Podiumvaardigheden
Dit zijn basisvaardigheden voor een docent. Het aantal ervaringsjaren
vind ik zelf heel belangrijk. Vooral omdat je iets doet uit een andere
cultuur tellen het aantal jaren dat je ermee bezig bent net zo hard als je
techniek. Ik zie het aan mijn cursisten, iemand met minder talent voor
techniek maar meer ervaringsjaren heeft een betere uitstraling dan een
beginner met technisch talent.
Een podium danseres moet ook werken aan
haar aanwezigheid, meer nog dan een dansdocent is haar lichaam instrument.
Een instrument dat ze moet trainen en onderhouden, leren kennen en
bespelen.
Een goede podiumdanseres vind ik een danseres die zich de
traditie heeft eigen gemaakt.
Die, door haar studie, de belichaming is
van zowel de oriëntaalse danscultuur als van haar eigen unieke,
ontwikkelde talent.
Toekomstplannen
Sinds enkele maanden
organiseer ik samen met een Marokkaanse vriendin Hafla's.
Dit zijn
nederlands-arabische vrouwendansfeesten met een dubbel doel.
Enerzijds
samen dansen, plezier maken en genieten van een gemeenschappelijke
belangstelling: muziek en dans. anderzijds het bevorderen van een-op-een
contact tussen vrouwen uit verschillende culturen om zodoende afstand te
verkleinen en van elkaar te leren. Het is een oude hartewens van mij die
momenteel in vervulling gaat.
Verder ben ik bezig een programma te ontwikkelen vanuit mijn kennis en
jarenlange ervaring met oriëntaalse dans en gezondheid, het heet "Helend
Buikdansen."
Nederlandse vrouwen en mannen die kiezen voor oriëntaalse
buikdans zijn vaak zoekende. Vaak staat dit heel dicht bij het eigen
lichaam. De energie in een westers lichaam is anders verdeeld dan in een
oriëntaals lichaam. Het je eigen maken van deze andere verdeling kost tijd
en aandacht maar dat is vaak juist wat mensen zoeken.
Zelf ben ik ooit
begonnen omdat ik een gemis ervaarde in mijn eigen cultuur. Dat gemis
wordt nu ruimschoots opgevuld met wat ik heb gevonden. Daardoor ben ik een
completer mens geworden. Wat ik weet wil ik graag met de andere zoekenden
delen.
Daarnaast blijf ik doorgaan met optreden en lesgeven vanuit de kunstzinnige invalshoek want schoonheid en harmonie ervaren is het mooiste wat er is!
Marieke van Beek (Na'ima)
10 juli 2006
