PUBLICATIES

Discussiestuk in twee delen. Deel 1 - Gepubliceerd in Raqs wa Risala, september 2009

Echte oriëntaalse buikdans ???

De oriëntaalse buikdans is een kunstvorm. Daar zijn we het allemaal over eens.
Binnen deze kunstvorm zijn er vele stijlen. Daar zijn we het ook over eens.
Maar er zijn te veel dansen die onder de noemer buikdans ten tonele verschijnen.
Regelmatig ontmoet ik vrouwen die een beginnerscursus buikdans hebben gevolgd en nog nooit oriëntaalse muziek hebben gehoord. Ze zijn verkeerd voorgelicht in dergelijke cursussen, hebben appels voor peren gekregen en denken vaak “Wat is dat voor een dansvorm waarin alles mag?“
De vraag rijst dan ook: Wat maakt buikdans echte buikdans ?
Wat bepaalt het wezen van deze dans? Hoe ziet haar ziel eruit?
En niet onbelangrijk: wanneer houdt oriëntaalse dans op oriëntaalse dans te zijn en is het iets anders geworden? Wanneer spreken we van dans met oriëntaalse invloeden en wanneer van oriëntaalse dans pur sang.

Mijns inziens zijn er vier hoofd aspecten die bepalend zijn voor het karakter van de oriëntaalse dans, te weten muziek, techniek, gevoel en cultuur.

Muziek
Oriëntaalse dans wordt uitgevoerd op oriëntaalse muziek. Tja dat zegt nog niks.
De muziek moet oriëntaalse ritmes als basis hebben en werken met het kwartnoten systeem.
De danseres visualiseert de muziek en is daardoor onlosmakelijk verbonden aan het orkest. Zij is als het ware een visueel instrument, de muziek gaat door haar heen en wordt omgezet in bewegingen. Dit verklaart de regionale verschillen in het beeld. Immers Libanese muziek heeft een ander temperament dan Egyptische; de visuele vertaling ervan zal er dan ook anders uitzien.
Binnen de Egyptische stijl zien we zelfs een wisselwerking tussen het orkest en de danseres. De danseres heeft een bepalende invloed op de muziek: het orkest van Suheir Zaki klinkt anders dan het orkest van Dina. Haar dansstijl weerspiegelt zich in klankkleur en arrangement van het muziekstuk.
Wanneer een danseres op cd danst laat zij de muziek van de cd door zich heen gaan. Er is dan geen wisselwerking met muzikanten.
Dit dienstbaar zijn aan de muziek vraagt om uitschakeling van het ego. Zodra je de mooie en interessante danseres wilt zijn ga je per definitie de fout in. Toewijding en bescheidenheid zijn veel productiever.

Techniek
Oriëntaalse dans heeft een binnen lichamelijke techniek, je danst met je binnenkant. Controle en beheersing van de diverse spiergroepen zijn kenmerkend.
Bewegingen lijken vooral in de romp plaats te vinden. Dat is ook zo maar ze worden dikwijls ingezet vanuit voeten en benen, die goed ‘geaard’ dienen te zijn. De centrale lichaamsas is belangrijk en de veelal kleine isolaties worden uitgevoerd binnen het geheel.

Gevoel
Doorvoelen en beleven van de beweging is essentieel. Je ziet aan de danseres haar plezier, verstilling, zachtheid, uitbundigheid, verdriet, sensualiteit of kracht. Kortom een heel scala aan gevoelsuitdrukkingen. Het scala is breed zeker gezien het feit dat een kwart tonen systeem twee maal zoveel tonen en daarmee gevoelsschakeringen kent.
Het is mijn persoonlijke ervaring dat techniek en muziek zijn verbonden. Toen ik begon met buikdansen, nu zo’n twintig jaar geleden, had ik slechts één cassettebandje, namelijk van Farid el Atrache. Ik oefende elke dag met ditzelfde bandje. Ik had een vaag idee waar ik moest zoeken wat betreft dansvocabulair. Ik speelde met dit beetje kennis en deed wat ik voelde dat juist was op de muziek. Wat schetst mijn verbazing toen ik op een workshop van Suraya Hilal in Amsterdam precies die beweging leerde die ikzelf had uitgevogeld als passend op de muziek.
Wanneer ik met mijn hart luister en mijn gevoel volg kan ik duidelijk waarnemen wanneer een dansbeweging ‘klopt’ in de muziek. Als ik bijvoorbeeld het ayubritme volg ga ik als vanzelf draaien en tranceachtige bewegingen maken. Traditioneel gezien is ayub het ritme van de Zar (Egyptische trancedans) en niet voor niks dus. Het klopt en het klopt al eeuwen.
Volg ik het ayubritme met mijn verstand en ga ik het bijvoorbeeld met borstaccenten invullen vanuit een plaatje in mijn hoofd dan ontstaat niet dat fijne dansgevoel, dat gevoel van eenheid met de muziek.

Cultuur
Wanneer we het hebben over oorspronkelijkheid komen we al snel uit in Egypte, het land en cultuur waar de buikdans is ontstaan ofschoon de meningen daarover ook al verdeeld zijn. Niettemin zal niemand de authenticiteit van de buikdans uit Egypte betwisten.
De Islamitische cultuur heeft in de loop der eeuwen een duidelijke stempel gezet op stijl en vorm van de oriëntaalse buikdans. Deze stempel vinden we ook terug in muziek en visuele kunsten. Deze stempel gaat op voor alle Islamitische landen. Ik verwijs naar het artikel “Dance as an expression of Islamic Culture” door Lois Ibsen al Faruqi.*
Abstractie
Als eerste kenmerk is daar de abstractie. In de diverse kunstvormen worden geen letterlijke gebeurtenissen of dingen uitgebeeld. De aandacht ligt vooral op abstracte geometrische patronen zoals we die kennen van oosterse tapijten en tegels. In niet-religieuze kunst waar wel levende figuren uit de natuur voorkomen worden ze gestileerd, gedepersonaliseerd en zo afgebeeld dat elke indruk van naturalisme wordt weggenomen.
De danseres concentreert zich op vakkundig uitgevoerde bewegingen en bewegingspatronen als abstracte arabesken. Mocht er een verhaal in de liedtekst zitten zal ze die gestileerd neerzetten. Ze zal haar aandacht geven aan de gevoelens die de tekst bij haar oproept en niet aan het mimen van gebeurtenissen.
Improvisatie
Improvisatie is een tweede kenmerk die voortvloeit uit het eerste. Aangezien dansers niet gebonden zijn door een verhaallijn met duidelijk begin en einde zijn ze vrij hun talenten te richten op variaties van bepaalde patronen. Door muzikanten en dansers wordt net zo lang geïmproviseerd op een patroon als er inspiratie en belangstelling is. De participatie van het publiek speelt ook een rol. Het is niet ongewoon dat het publiek opstaat en zelf danst waarmee de voorstelling simpelweg wordt verlengd. De dans komt door improvisatie tot stand en wie goed kijkt ziet de analogie in gevelpatronen, beeldhouwwerken of zang.
Uiteraard zijn er wel volgordes en kaders waarbinnen wordt geïmproviseerd. Maar in principe creëert de artiest schoonheid in het moment en ter plekke. Veel buikdanseressen zijn daarom meesters in het entertainen. Als geen ander weten zij hun danskunst te delen en te communiceren. Zij gebruiken de aandacht van hun publiek bij het creëren van hun dans.
Seriële structuur
Tot slot zijn seriële structuur en een reeks van mini climaxen kenmerkend. Een islamitisch kunstwerk of choreografie zal geen overkoepelende spanningsboog hebben met een grote ontlading op het einde. In plaats daarvan is het kunstwerk opgebouwd uit een reeks van patronen met elk hun eigen spanningsboog en kleine ontlading. Vergelijk het met een tegelpatroon waarbij elke tegel een variatie op een bepaald patroon is. De reeks tegels of dansonderdelen worden losjes met elkaar verbonden. Ze zijn afzonderlijk te bekijken en te genieten. Bijvoorbeeld de verschillende onderdelen waaruit een baladi is opgebouwd: elk onderdeel heeft een eigen spanningsboog met duidelijk einde. Vaak zien we de buikdanseres dansend het podium verlaten als ware het een verbinding naar het volgende segment dat doorgaat in onze verbeelding.
Ik zat ooit enkele uren op de binnenplaats van een paleis in Marrakech. Ik heb de ornamenten van het gebeeldhouwde reliëf op de muur bestudeerd. Op het eerste gezicht leek alles hetzelfde maar bij nadere beschouwing kon ik variaties onderscheiden, zag ik de hand van diverse ambachtsmannen en het verschil in fantasie en vormgevoel van deze mannen. Het prachtige paleis van eeuwen oud kwam tot leven.
Het zijn dezelfde schitterende details en minutieuze variaties op een bewegingspatroon als die ik zie aan een goede oriëntaalse buikdanseres.
Vrouwendans
De oriëntaalse dans is ouder dan de Islam. Hier zijn duidelijke bewijzen voor gevonden in de vorm van beelden en teksten. Na 20 jaar ervaring en studie durf ik met een gerust hart te zeggen dat vrouwelijkheid een wezenlijk element is van onze dansvorm. En dan bedoel ik dat de danstechniek is ontstaan uit stilering van het functioneren van een vrouwenlichaam.
Dat wil niet zeggen dat mannen deze dans niet kunnen dansen of onderwijzen. Bepaalde zaken zullen echter niet ervaringsdeskundig zijn.

Cultureel kolonialisme
Oriëntaalse buikdans is een niet westerse kunstvorm die ook wordt beoefend door westerse danseressen. Vaak zie ik dat westerse danseressen slechts één van bovengenoemde kenmerken gebruiken in hun danskunst. Zij nemen datgene wat hen het meest intrigeert, bijvoorbeeld de isolaties van de romp of het vrouwenstuk, en creëren er hun eigen fantasiedans mee. Dat mag.
Maar je mag het dan geen buikdans noemen.
Het is arrogant om eigen fantasiedansen onder het mom van vernieuwing te presenteren als buikdans. Het is nog maar één stap verder naar cultureel kolonialisme: het misbruiken van de kunst uit een andere cultuur ter meerdere eer en glorie van de dominante cultuur.
Het riekt naar minachting en gebrek aan respect voor de Egyptische danseressen en muzikanten die het ambacht en daarmee tweeduizend jaar traditie in zich dragen!
Echte vernieuwing kan alleen plaatsvinden van binnenuit. Dus binnen bovengenoemde oriëntaals culturele context. Bijvoorbeeld zoals Samia Gamal elementen van het klassiek ballet heeft ge?ntegreerd. Wanneer we naar haar dans kijken zien we dat het wezen, de ziel van de oriëntaalse dans behouden is gebleven ondanks de toegevoegde vormen. Zo heeft ook Dina vernieuwing gebracht door haar sterke dynamiek in te brengen. Haar stijl vindt navolging in zowel de Oriënt (denk aan Randa Kamal en Orit Maftzir) als de rest van de wereld. Toch blijft het typisch Egyptisch. Wie goed kijkt ontwaart nog steeds baladi, saidi en klassieke stijlverschillen binnen haar shows.
Ik denk, en dat meen ik echt, dat wij als westerse danseressen ons allereerst moeten bezighouden met basistechniek, stijlkennis en beheersing. Juist om die kern, dat wezen van de oriëntaalse dans te pakken te krijgen. Daar hebben we onze handen vol aan, want het is omdat we in het westen zijn opgegroeid, niet vanzelfsprekend.
Doe je dit níet dan is wat je doet geen vernieuwing maar gewoon iets anders.
En iets anders moet je afficheren als iets anders en niet als buikdans. Bijvoorbeeld Showballet met oriëntaalse invloeden of Moderne dans met oriëntaalse invloeden etc.
Met dit onderscheid schep je duidelijkheid en daardoor draag je bij aan het behoud van de kwaliteit van een danskunst waar we allemaal zoveel van houden.

Met dit discussiestuk heb ik willen pleiten voor bewaking van de kern en essentie van de oriëntaalse buikdanskunst. In deel twee zal ik ingaan op persoonlijke authenticiteit en diverse danseressen langs de oriëntaalse meetlat leggen.

Marieke van Beek (Naima)
Augustus 2009

* Lois Ibsen al Faruqi is professor Religion and Art aan Temple University in Philadelphia. Ze doceert, geeft lezingen en schrijft over kunst van Moslims. De vertaling van een van haar artikelen staat in Navel 4, 1995 en Navel 1, 1996

Discussiestuk in twee delen. Deel 2 - Gepubliceerd in Raqs wa Risala, januari 2010

Ben jij een échte oriëntaalse buikdanseres ?

De meetlat

De mystificatie rondom buikdans sticht veel verwarring in deze kunstvorm.
Er zijn nog steeds mensen die denken dat Mata Hari een buikdanseres was en dat Tribal echte buikdans is. Wie lesgeeft, zoals ik al 18 jaar, komt deze gemystificeerde beelden voortdurend tegen.
Het lijkt niet minder te worden ondanks de moderne informatiekanalen. Vele danseressen geven zich uit voor buikdanseres terwijl ze iets anders doen.
De verwarring is verantwoordelijk voor kwaliteitsvermindering, ontstaan van oppervlakkigheid en onduidelijke beeldvorming. Wat moet je als je jong bent en gegrepen door buikdans? Wie kun je geloven? Waar haal je je danslessen? Wat is nu echte buikdans?
Vorig jaar gaf ik een workshop op een zwarte basisschool aan getalenteerde kinderen. Ik liet ze een dvd zien van de Bellydance Superstars. Ze vonden er niks aan en vroegen om een echte buikdanseres. Ik zette Fifi Abdo en Suheir Zaki op en ze waren tevreden. Het stemde mij gelukkig dat kwaliteit werd herkend zonder dat ik daarin gestuurd had.

In de landen van herkomst zijn geen opleidingen. Opleidingen die de buikdans kwaliteit zouden kunnen meegeven vanuit de wortels, kunnen standaardiseren en oorspronkelijkheid zouden kunnen bewaken. (er zijn wel enkele persoonlijke initiatieven)
De buikdans als kunstvorm is dus vogelvrij en afhankelijk van persoonlijke integriteit van de danseres. In hoeverre danst ze vanuit de oorsprong en respecteert ze de essentie van de buikdanskunst? Communiceert ze dit ook naar buiten toe?

Duidelijkheid
Om duidelijkheid te scheppen heb ik een oriëntaalse meetlat ontworpen. Het is een hulp om oriëntaalse buikdans te analyseren en het percentage authenticiteit te bepalen. Het is geen waardeoordeel. Uitgangspunt hiervoor is mijn vorige artikel waarin ik vier hoofd aspecten beschrijf die mijns inziens bepalend zijn voor het karakter van de dans. Zie bovenstaande artikel.
Hieronder volgt een samenvatting van de kenmerken:

1. Oriëntaalse muziek
Een buikdanseres danst op oriëntaalse muziek. Er is een duidelijke wisselwerking tussen muziek en dans. De danseres interpreteert deze muziek vaak letterlijk. Ze is dienstbaar aan de muziek. (Wanneer ze met cd danst is de wisselwerking eenzijdig.)
2. Techniek
Een buikdanseres gebruikt binnenlichamelijke techniek, kleine isolaties en impulsen opgenomen in het geheel.
3. Gevoel
Een buikdanseres drukt het gevoel uit wat de muziek bij haar oproept. Daarbij is er sprake van een breed spectrum. Het uitstralen van levenslust en blijdschap is daarbij het belangrijkste gevoel.
4 Cultuur
a. abstractie
Een buikdanseres maakt bewegingspatronen die abstract zijn. Ze verbeeldt geen personen of dieren. Hooguit gevoelens die de muziek bij haar oproept.
b. improvisatie
Een buikdanseres danst in het moment. Ze heeft geen kant en klare choreografie. Ze danst een half-choreografie waarin ruimte voor improvisatie is. Ze werkt met variabele factoren als podium, publiek en (eventueel) muzikanten. Entertainen in contact met het publiek is een belangrijk onderdeel.
c. seriële structuur
De dans van een buikdanseres bestaat uit afgeronde onderdelen die afzonderlijk te genieten zijn. Steeds wordt een patroon gemaakt en herhaald.
d. Vrouwendans
Dansbewegingen zijn een stilering van het functioneren van een vrouwelijk lichaam.

Score
Er zijn vier hoofdkenmerken waarop elk 100% is te scoren. Wanneer je ze bij elkaar optelt komt er bijvoorbeeld 360 uit. Gedeeld door vier levert dit een eindscore op van 90%.
Het hoofdkenmerk cultuur valt uiteen in vier onderdelen en wordt eerst berekend.
Dit gaat op dezelfde wijze. (a+b+c+d = x : 4)
Een eindscore van 90% betekent dat er sprake is van een buikdanseres die voor 90% echte oriëntaalse buikdans beoefent.
Laten we eens enkele danseressen langs de meetlat leggen.
Ik heb danseressen uitgezocht die een hoog niveau hebben maar allen met een totaal andere insteek in de dans.

Dina
http://www.youtube.com/watch?v=Z7asVhNnNDA
http://www.youtube.com/watch?v=7yO62SEaci4

Dina danst op muziek uitgevoerd door een Egyptisch orkest, Egyptische popmuziek of soms andere Arabische muzikanten bv. Violist Aqel. Haar orkest heeft een eigen sound passend bij haar techniek en gevoels-stijl. Ze scoort op muziek 100%.
In haar techniek gebruikt ze kleine isolaties gecombineerd met grote verplaatsingen op het podium. Ze kan op de plaats een taqsim uitvoeren in shivers en vervolgens met arabeskpassen waarin weer kleine accenten zijn verwerkt de hele breedte van een theaterpodium langsgaan. Dit geeft de zo typische Dina dynamiek. In haar techniek scoort ze 100% oriëntaals.
Gevoel: Dina is een muziekbeest, ze kiest welke lijnen in de muziek ze weergeeft op het podium en is daarin erg overtuigend. Ze is gek op Oum Kalsoum-stukken die ze serieus doorvoelt. Daarnaast straalt ze meestal plezier en ondeugd uit. Als een vrolijke vrouw speelt ze overduidelijk met seksualiteit en erotiek. Dit benadrukt ze met haar kostuumkeuze. Ze is de enige danseres die ik ken die over haar naaktheid heen kan dansen, ze neemt je mee en doet je vergeten hoe schaars ze gekleed is. Het scala aan gevoelens is niet zo breed als bijvoorbeeld bij Nelly Fouad maar is wel diep gevoeld. Ze scoort op gevoel 100% en op vrouwendans 100%
Abstractie 70% Ze maakt nogal eens obscene gebaartjes.
Seriële structuur: Dina eindigt haar nummers met een eindpose maar staat erop dat het orkest weer speelt als ze weggaat voor een kostuumwisseling. Dit geeft de indruk dat de show doorgaat, alle nummers worden daardoor losjes aan elkaar geregen. 100%.
Improvisatie 100% Ja het wordt gewoon saai maar dit kan ze ook goed. Op een workshop in Duitsland enkele jaren geleden gaf ze zomaar een show weg met een dans die stond als een huis. Uit het niks geïmproviseerd na een zware showavond en een workshop.
Totaalscore cultuur 370 : 4= 92,5
Eindscore 392,5 : 4 = 98%

Suraya Hilal
Verrast was ik door het volgende filmpje van Suraya uit 2008.
http://www.youtube.com/watch?v=AhFaHBeO_eA
Ze improviseert hier op de oud. Suraya Hilal is een Egyptische vrouw die haar danskunst in het Westen op het theaterpodium neerzet. Veelal met een live orkest.
Ik volg haar activiteiten al zo’n 20 jaar. Ze is een professionele danseres met een enorm doortraind lichaam. Het lijkt wel of al haar cellen reageren op oriëntaalse muziek. Haar lichaam reageert eerder dan ze het zelf kan doen. Ze scoort op muziek de volle 100%.
Suraya heeft al vele stijlen met even zovele adepten achter zich gelaten, van Raqs Sharqi tot het huidige Hilal Dance. Daarbij is ze steeds op zoek naar interactie tussen haar lichaam en de muziek. Ze probeert haar lichaam zo fijn mogelijk af te stemmen. Wat betreft de techniek heeft ze een ontwikkeling doorgemaakt van isolaties naar holistisch dansen. In bovengenoemde solo zie je echter kleine isolaties terugkomen. Op onverwachte momenten piepen ze gewoon tevoorschijn uit de geschiedenis van haar eigen lichaam. Suraya is een danseres die zichzelf blijft vernieuwen. En dat binnen de traditie !! Ook op techniek vind ik daarom dat ze 100% scoort hoewel ze tegenwoordig afwijkt van de standaard isolaties. Maar ze beheerst die wel. Ze maakt een keuze vanuit kennis en ervaring.
Gevoel: als vertolkster van de gevoelens die de muziek bij haar oproept is ze zeer serieus en heeft eigenlijk een westerse podiumattitude. Het is meer haar lichaam wat reageert op de klankkleur dan haar gevoel. In het brede scala ontbreekt vaak de zo typerende Egyptische blijheid. Ze scoort daarom 85% op gevoel Cultuur:Suraya is in haar Raqs Sharqi tijd heel erg bezig geweest met de ontwikkeling en structurering van de driedeling baladi, shaabi en klassiek. Suraya danst abstract, hooguit zet ze een archetype neer. Dit betekent cultuur a en c 100%.
Uiteraard improviseert ze als de beste. Entertainment naar het publiek ontbreekt vaak in haar shows. Daarom voor improvisatie 80%.
Wat betreft vrouwendans vind ik haar androgyn. Ze kiest er bewust voor niets met erotiek, sexualiteit of vrouwenzaken te doen. Haar dans is krachtig en eerder wat masculien. Ze scoort daarom op dit punt 0%.
Totaalscore cultuur 280 : 4= 70
Eindscore 355: 4 = 89%

Morgana
http://www.youtube.com/watch?v=6DHC_XOrmkI
http://www.youtube.com/watch?v=0NPL1wF81eY

Morgana is een Spaanse danseres die zich profileert als Gothic Tribal Fusion Buikdanseres.
Ik zag haar deze zomer optreden op het Lite Side festival in Amsterdam. Ze voerde een zwaarddans uit met Chinese vechtsport elementen en een soort Country Cowboy Belly Dance mime stuk.
Haar activiteiten woden gepresenteerd onder de noemer Nieblas de Avalon (De nevelen van Avalon). Dit verraadt meteen haar inspiratiebron: Keltische godinnenmystiek. Na wat gezoek op youtube vond ik een interessant dansstuk waarmee ze een vrouwenstatement neerzet. http://www.youtube.com/watch?v=lu3wskYIQqk (cell block tango)
Ze gebruikt geen oriëntaalse muziek. Ze scoort op muziek 0%.
Haar bewegingen zijn groot en hard, plotselinge wendingen en hele grote golvingen door de wervelkolom.
Bewegingen die verwijzen naar buikdans maar ook naar andere disciplines als Urban dance, stijldans, martial arts en Indiase dans. Daarnaast een veelvuldig gebruik van het zwaard. Ze beweegt met grote souplesse. De techniek wordt eerder ingezet om te imponeren dan om expressie te geven. Score op techniek 20%
De emotionele grondtoon is expressief en agressief. Het gevoel wat bijna voortdurend uitgestraald wordt is afstandelijkheid en onbereikbaarheid. Dit maakt het spectrum uitermate smal. De zo typerende blijheid ontbreekt. Score op gevoel 10%
Cultuur: In Amsterdam zag ik haar een pop mimen (puppet on a string). Interessant thema voor iemand die zich met vrouwenproblematiek bezig houdt. Ze danst godinnenverhalen op een niet-verhalende manier. Score op 4a 30% op 4c 100%. Ik heb de indruk dat ze zodanig los choreografeert dat er een kleine ruimte is voor improvisatie. Wisselwerking met publiek is niet aan de orde. Score op improvisatie is 20%.
Het onderdeel vrouwendans is interessant. Morgana kiest, ook in haar naam, voor Keltische godinnenmystiek. Ook andere godinnen uit diverse werelddelen inspireren haar. Daarnaast is ze bezig met vrouwenproblematiek in het algemeen. Maar wat ik dan curieus vind is dat zachtheid en vrouwelijke ontvankelijkheid niet in haar bewegingsrepertoir voorkomen. Haar bewegingstaal is eerder mannelijk dan vrouwelijk. Wat is nu haar score op vrouwendans? Teruggaande naar de definitie zou ik zeggen 20%
Totaalscore cultuur 170 : 4= 43
Eindscore 73: 4 = 18%

Belly dance superstar Jillina
http://www.youtube.com/watch?v=IgH7Kk__PlM
Belly dance superstar Ansuya
http://www.youtube.com/watch?v=I5_f4u9U1Hc
Belly dancer Sadie
http://www.youtube.com/watch?v=YamDoDK71Ds

Drie danseressen uit de Amerikaanse stijl. De Belly Dance Superstars heb ik live zien optreden. Op video komen ze overtuigender over dan live. Ik wijt dit aan een opvallende cameragevoeligheid en choreografieën die gericht zijn op visuele effecten.
Wat me opvalt is hoe graag ze op trommelsolo’s dansen. Ik zie dan een grote variëteit aan bewegingen en grappige technische vondsten.
Wat ik echter mis is het doorvoelen van een ritme. Voordat je het weet is er alweer een ander ritme ingeschakeld waarop weer andere technische hoogstandjes worden geshowed. Het lijkt of de percussionist noch de danseres tijd nemen om een ritme te voelen.
Alles is uitgeteld en uitgechoreografeerd. Op het popmuziekclipje is de danseres soms voor op de muziek, volgt ze uitgetelde combinaties en mist daardoor de clue van de muziek. Ik herinner me van hun tournee in Europa dat er veelvuldig in muziek was geknipt en geplakt om de muziek passend te maken aan de choreografie. Overigens was er op een dergelijke wereldtournee maar één percussionist bij. Dit vind ik een echte misser. Had die ene dan ook maar thuisgelaten. De gebruikte muziek is wel oriëntaals en deze danseressen kennen de ritmes. Jillina danst Khaleegy passen op een golfritme. Toch mist vaak de echte connectie en toewijding aan de muziek. Daarom is score muziek 70%.
De techniek is sterk geperfectioneerd en doorgewerkt. Strakke isolaties, veel borst bewegingen (die overigens niet oorspronkelijk zijn), grote bewegingen op effect en buitenkant gericht. Het is isoleren om het isoleren en niet meer om een emotie over te brengen. De oorspronkelijke buikdanstechniek is een eigen leven gaan leiden in Amerika. Daarom score techniek 50%.
De uitgebeelde gevoelens zijn opgelegd, voelen niet als echt maar eerder als “kijk mij eens goed dansen” en “ik ben sexy”. Beiden meer van buiten benaderd dan van binnen gevoeld. Omdat ze zichzelf zo goed vinden kijken ze dan wel weer heel blij.
Virtuositeit wordt geprefereerd boven persoonlijke authenticiteit. Belly dancer Sadie lijkt soms wel een robot. Score op gevoel is dan ook 10%.
Cultuur a en c zijn 100%. Improvisatie is 0% en vrouwendans zou ik zeggen 30% juist vanwege het ontbreken van een binnenwereld.
Totaalscore cultuur 230 : 4= 58
Eindscore 188: 4 = 47%

Orit Maftsir
http://www.youtube.com/watch?v=Fg0UNLEPglw

Orit Maftsir is een Israëlische danseres. Ze is van oorsprong actrice.
Ze komt af en toe naar Nederland en ik heb haar op een feest zien optreden.
Ze danst veel op cd maar ik zag op youtube ook enkele clips met live orkest.
Ze kent de Egyptische muziek goed en weet het onderscheid in de stijlen. Soms zingt ze zelfs mee. Toch lijkt het alsof ze niet danst op het orkest, alsof het orkest gevraagd is een nummer van cd te spelen. Er lijkt geen echte verbinding. Ze scoort op muziek 80%.
Haar techniek is uitstekend ontwikkeld. Wel kun je heel goed zien dat ze van Dina houdt. Ze imiteert haar techniek en vooral gebaartjes. Daardoor komt het onecht over. Ze danst gevarieerd en op visueel effect. Dit geeft een Amerikaanse smaak aan haar dans. Techniek score 80%
Gevoel: Orit is een echte dramaqueen en bewijst hier een uitstekende actrice te zijn. Waar is de echte Orit denk ik soms. Het is amusant maar blijft toneelspel. Score 50%.
Cultuur a en c beiden 100%.
Improvisatie: ze is gek op aandacht en pakt die dan ook van haar publiek. In de regel houdt ze wel vast aan de choreografie. Score 80% Vrouwendans 100%
Totaalscore cultuur 380 : 4= 95%
Eindscore 305: 4 = 76%

Het schrijven van dit artikel heeft me geholpen de kwaliteit te zien in andere danseressen maar ook duidelijk en helder te krijgen waar ikzelf sta in het brede scala van aan oriëntaalse dans gerelateerde stijlen.
Ik wil jullie uitnodigen de meetlat te gaan gebruiken zodat je ook zelf deze ervaring mag opdoen.

Marieke van Beek
December 2009

Na'ima, een interview door Peter Verzijl (Farouq)

Dit interview is eerder gepubliceerd op www.farouq.nl in augustus 2006

Wanneer ben je begonnen met buikdansen?
In 1988. Na het voltooien van mijn beeldende kunst opleiding zocht ik een hobby, iets met dans of beweging. Ik zag een advertentie in de krant en dacht dat is apart, buikdansen, dat wil ik wel eens proberen.
Ik kwam terecht in de les van Margot Sijbers (Salome) in Maastricht.
Vanaf les één was ik verkocht. Wat me het meest fascineerde waren de bewegingen die mogelijk waren met het bekken. Margot legde mijn handen op haar heupen, maakte een 8 en zei "voel maar wat ik doe". Ik was verbijsterd/ flabbergasted door wat ik zag en voelde.
Echter de muziek kon ik toen niet langer dan een uur verdragen, precies de tijd van een les.

Wie zijn belangrijk geweest in je ontwikkeling?
Ik heb les gehad van heel veel docenten. Sommigen hebben een sleutelfunctie. In chronologische volgorde zijn dat: Yamila, Sabouschka, anja Vedant, Catherine Ruillet, Hassan Khalil, anna Koolen (alexander Techniek).
Belangrijke voorbeelden zijn: Suraya Hilal, Tahia Karioka, Dina, Suheir Zaki en Na'ima akef.

Na een jaar lessen bij Salome leerde ik Yamila kennen. Bij haar kreeg ik positieve waardering, mijn zelfvertrouwen groeide en ik ontwikkelde me in snel tempo. Onder haar leiding ging ik les geven.
Echter door de nadruk op buitenkant (show) en de vele isolaties raakte ik geblesseerd. Ik had "tennisheupen" en ben tot mijn grote verdriet accuut gestopt. Hier ligt de grond van mijn interesse voor buikdans en gezondheid.
Mijn interesse voor de muziek en cultuur was inmiddels wel gewekt en beiden ben ik blijven bestuderen. Ik las en bekeek alles wat los en vast zat over de oriëntaalse cultuur en muziek.
Vooral muziek was toen nog niet zo makkelijk te vinden.

Toen ik herstelde heb ik een doorstart gemaakt. Het dansen liet me niet los en ik bleef zoeken naar manieren om toch te dansen. De oplossing bleek te liggen in het enerzijds anatomisch juist dansen en anderzijds meer vanuit het gevoel te dansen. O.a. bij Sabouschka heb ik geleerd te dansen vanuit mijn binnenkant. Met name in haar zomerweken in Frankrijk leerde ik hoe dat te doen en ook hoe je op een positieve, niet competitieve manier kunt dansen in een groep vrouwen.
Competitie binnen dans is dodelijk voor mijn dansplezier. Ik heb dat ook nooit begrepen. Vanuit de beeldende kunst weet ik dat competitie en creativiteit niet samengaan. Ieder individu heeft zijn/haar eigenheid. De eigenheid / talenten kun je ontwikkelen en die ontwikkeling kun je dan weer wel beoordelen.

Een anatomisch juiste manier van dansen vond ik toendertijd in de stijl van Suraya Hilal. Ik volgde workshops van haar en volgde wekelijkse lessen bij anja Vedant, een door Suraya opgeleidde dansdocent, in aken.
Ik ben nog steeds een bewonderaar van Suraya Hilal. Een grote danseres die zichzelf steeds blijft vernieuwen. Het lijkt wel of ze de dansontwikkeling in het algemeen steeds een stapje voor is. Ik blijf haar en haar ontwikkelingen volgen. Zo deed ik workshops bij haar en haar leerlingen in de recente Hilal art stijl. In deze stijl stapt Suraya van de isolaties af en gaat terug naar het geheel; holistische dans. Waarmee ze aansluit bij ontwikkelingen die je ook ziet bij andere bewegingsdisciplines.

Een volgende sleutelfiguur was Catherine Ruillet. Ik zag voor het eerst een vrouw met een zowel sensuele als intelligente uitstraling. Fascinerend vond ik dat: koket, elegant, vleselijk (dit is geen tikfout) en intelligent, al die dingen tegelijk. Ik ben naar Italië gegaan om bij haar te lessen.

Heel belangrijk in mijn ontwikkeling is geweest het vele thuis oefenen. Ik herkauwde wat ik leerde. Zo maakte en maak ik me de stof eigen.

Daarnaast heeft het behalen van mijn lesbevoegdheid, afgegeven door de Stichting Inspectie Kunstzinnige Vorming en het LOKV, mijn didactiek verdiept.

Ook muziek en dansreizen zijn belangrijk geweest in mijn ontwikkeling. Door zo'n reis ga je met sprongen vooruit. Ik was in Egypte, Turkije en Marokko.

Door alle jaren heen heb ik allerlei dansondersteunende technieken beoefend. De alexander Techniek is daarvan het belangrijkste geweest. Hierdoor leerde ik omgaan met blessures maar vooral ook isolaties weer in hun context te plaatsen, wat heel gezond is.

De laatste jaren heb ik me bezig gehouden met de Maghreb stijl, een bijzondere tak van de oriëntaalse dans. Ik volgde lessen bij Elhadi Sherifa uit algerije, een grootmeester in deze stijl. Hij heeft naast algerijnse en Maghreb dans ook een klassiek balletopleiding gedaan. Hij is een allround professional met een nauwlettend oog voor bewegingskwaliteit van het lichaam. Hij ziet alles en tilt de Maghreb dansen naar een hoog nivo. Pulsaties, holistische stijl het zit er allemaal in. En het zat er al eeuwen en eeuwen in. Fantastisch!
Het andere ritme, het gevoel wat erbij hoort, de verdeling in arabo-andalusische en folkloredansen, ik vind het allemaal even mooi.
En het leuke is dat er zoveel Marokkanen in Nederland wonen waarmee ik dit kan delen. Zo wissel ik bijvoorbeeld informatie uit met mijn groenteboer. Geweldig toch.

andere dansvormen:
Ik heb vele andere dansvormen beoefend waaronder als belangrijkste het bewegingstheater.
Een totaal vrije manier van bewegen en vrije muziekkeuze. We lieten ons inspireren door het dagelijkse leven en maakten daar de mooiste voorstellingen van. In mijn studietijd (jaren 80) was absurdistisch bewegingstheater hot: denk aan Pina Bausch, Hauser Orkater, Jim Jarmusch, Shuzaku Dance theatre, alex d'electrique. Ik zag elke voorstelling.
De taal, de bewegingstaal, is totaal anders dan van het buikdansen. Het bewegingstheater heeft de westerse moderne dans en dansexpressie als taal. Dit voelde voor mij vertrouwd en meer vanzelfsprekend. De bewegingstaal van het buikdansen met zijn orientaalse kenmerken zoals heup- en borstisolaties was totaal nieuw.

Flamenco
Kort na mijn academietijd raakte ik gefascineerd door de Spaanse cultuur: dans, taal, muziek, stierenvechten, alles. Ik heb een tijdje in Sevilla gewoond om de taal en cultuur te leren kennen. Toen ik terug kwam heb ik een expositie gehouden met op Spanje geinspireerde werken.
Flamenco en buikdansen leerde ik tegegelijkertijd. Na een tijd koos ik voor buikdansen.
Zoals ik er nu naar kijk zijn flamenco en buikdansen tegenovergesteld.
Flamenco is sterk expressief en mannelijk; buikdansen is zacht en vrouwelijk.
Waarbij ik er nadrukkelijk op wil wijzen dat zacht niet hetzelfde is als "soft". Zoals ik o.a. leerde van Nellie Mazloum een kranige, krachtige buikdansdame van 80 jaar.
Flamenco en buikdans hebben niks met elkaar te maken. De flamenco als dansvorm is pas in de 19e eeuw ontstaan in andalusie. De laatste Moren zijn al in de 15e eeuw uit Spanje vertrokken naar de Maghreb landen, Marokko, algerije en Tunesie.

Wat is jouw visie
Dans is het mooiste van een cultuur, de bloem. Wanneer je deze bloem plukt zal ze verwelken. Wil je de bloem behouden kijk dan naar de plant en de wortels. Met andere woorden: vanuit welke achtergrond is de dans gegroeid?
Mijn volgende stap zal zijn: Welke voeding heeft mijn plant nodig? Kan ik mijn plant hier gronden?

Hoe denk je over fusies ?
als Nederlandse Oriëntaalse buikdanseres sta ik dagelijks met mijn voeten in twee culturen.
Voor mij is dat genoeg. Ik heb er mijn handen vol aan. Waarom zou ik kiezen voor nog meer (dans)culturen?
Je kunt alles in de oriëntaalse dans vinden wat je zoekt. De dans is eeuwenoud, het hele scala aan menselijke emoties heeft er zijn plaats in gevonden: vreugde, verdriet, zachtheid, melancholie maar ook kracht en passie zijn in de buikdans te vinden. Het kost wel een tijdje om het allemaal te vinden, maar dan heb je ook wat.
Wanneer je nog meer culturen gaat betrekken in je dans verdwijnt de verdieping, je gaat dan met clichees werken. Zelf kies ik daar niet voor.

traditie en experimenten
Ja, traditie wil ik in ere houden. Het is je basis, je bewegingstaal, je vertrekpunt.
Een ritme is vele eeuwen oud; de bewegingen die erbij horen zijn ingesleten, dat is niet voor niks zo. Generaties danseressen hebben zich ermee bezig gehouden. Je voelt dat het klopt wanneer je volgens de traditie op muziek danst. De passen kloppen, het gevoel klopt, muziek en dans zijn een eenheid.
Dat wil niet zeggen dat de dingen vast liggen en niet mogen veranderen. Ik heb het hier over een levende traditie. Levend, omdat die wordt beoefend door artiesten van nú. Juist wanneer de traditie doorklinkt in wat je doet ben je in mijn ogen een krachtige danseres.
Wij als westerse buikdansbeoefenaars hebben een achterstand want we zullen eerst de bewegingstaal moeten leren, inclusief kennis in woord en gebaar van de traditie. Pas daarna kunnen we keuzes maken. Hier geldt wat ze in algerije zeggen "Wie niet weet wat ze doet danst als een kip zonder kop."
Echte innovaties komen van binnen uit, nooit van buiten af.

Ontwikkelingen in Nederland
De dans is gegroeid. Werelddansen zijn gegroeid van exclusief naar gewoon en alledaags.
Er is veel diversiteit.
Hiervoor hebben we met zijn allen gezorgd, docenten en natuurlijk cursisten die de lessen volgden.

Nivo
Graag zou ik de oriëntaalse dans op een gelijkwaardig nivo zetten met klassiek ballet, moderne dans, flamenco etc. Dat is ook de reden dat ik zelf op een ckv (Centrum voor Kunstzinnige Vorming) les geef.
als we wachten op erkenning door instanties kunnen we denk ik lang wachten. Volgens mij is het tijd voor een beroepsvereniging. Een vereniging die kwaliteitsverbetering beoogt. Een officiële opleiding zou ook geweldig zijn; dat garandeert een soort basiskwaliteit.

Veranderingen in Nederland
De grootste verandering is dat je bijna overal kunt lessen.
Informatie is veel gemakkelijker verkrijgbaar, mede door internet.
Een nadeel is dat het een oerwoud is geworden en voor de beginnende danseres zonder voorkennis moeilijk kiezen is. Want hoe vind je een goede docent?

Zorgen
Waar ik me zorgen over maak is de wildgroei aan optredende buikdanseressen die voor een habbekrats dansen en op die manier de markt verpesten. Zowel voor zichzelf als voor de ander. Immers je straalt uit dat buikdans en jij een luttel bedrag waard zijn. Dit doet het imago van de oriëntaalse dans geen goed.
Naast een beroepsvereniging voor docenten zou er dan ook een beroepsvereniging voor buikdansartiesten moeten zijn die prijzen, voorwaarden etc. goed vastleggen.

Wat ik ook heel apart vind is het gemak waarmee mensen les gaan geven. Vaak zonder didaktische bevoegdheid. Hiermee straal je uit dat de oriëntaalse dans een "makkie" is.
als er nou geen docenten voorhanden waren in Nederland zou ik het nog snappen maar inmiddels zijn er genoeg professionals met jarenlange ervaring.
De oriëntaalse dans is echt niet gemakkelijk. Ook al ziet dat er zo uit. Waarom dan die onderschatting? Ook dit doet het imago van de oriëntaalse dans geen goed.

aan de andere kant, mensen zijn niet gek. Op den duur ervaren leerlingen wel degelijk verschil in kwaliteit. Maar dan zijn ze wel één of twee jaar verder.

Wat moet volgens jou een goede buikdanseres kunnen ?
Tja, wat moet ze kunnen. Dan zou ik hier een soort lesprogramma moeten opsommen.
Dat vind ik wel leuk dus hier komt het:
Kennis van en ervaring met:
. De diverse oriëntaalse ritmes met bijbehorende dansen
. Het verschil tussen Egyptische, Turkse en Marokkaanse dans en muziek. (op zijn minst)
   Liefst nog meer differentiatie kennen binnen de arabische wereld.
. Passen en isolatietechniek
. Muziekleer
. Muziekkennis
. Dansgeschiedenis, oriëntaals en algemeen
. Begrip van het Oriëntalisme d.w.z. een duidelijk weten waar je staat in deze vermenging
   van twee culturen.
. anatomie
. De valkuilen van de oriëntaalse dans voor het eigen lichaam
. Dans-didaktiek
. Podiumvaardigheden

Dit zijn basisvaardigheden voor een docent. Het aantal ervaringsjaren vind ik zelf heel belangrijk. Vooral omdat je iets doet uit een andere cultuur tellen het aantal jaren dat je ermee bezig bent net zo hard als je techniek. Ik zie het aan mijn cursisten, iemand met minder talent voor techniek maar meer ervaringsjaren heeft een betere uitstraling dan een beginner met technisch talent.
Een podium danseres moet ook werken aan haar aanwezigheid, meer nog dan een dansdocent is haar lichaam instrument. Een instrument dat ze moet trainen en onderhouden, leren kennen en bespelen.
Een goede podiumdanseres vind ik een danseres die zich de traditie heeft eigen gemaakt.
Die, door haar studie, de belichaming is van zowel de oriëntaalse danscultuur als van haar eigen unieke, ontwikkelde talent.

Toekomstplannen
Sinds enkele maanden organiseer ik samen met een Marokkaanse vriendin Hafla's.
Dit zijn nederlands-arabische vrouwendansfeesten met een dubbel doel.
Enerzijds samen dansen, plezier maken en genieten van een gemeenschappelijke belangstelling: muziek en dans. anderzijds het bevorderen van een-op-een contact tussen vrouwen uit verschillende culturen om zodoende afstand te verkleinen en van elkaar te leren. Het is een oude hartewens van mij die momenteel in vervulling gaat.

Verder ben ik bezig een programma te ontwikkelen vanuit mijn kennis en jarenlange ervaring met oriëntaalse dans en gezondheid, het heet "Helend Buikdansen."
Nederlandse vrouwen en mannen die kiezen voor oriëntaalse buikdans zijn vaak zoekende. Vaak staat dit heel dicht bij het eigen lichaam. De energie in een westers lichaam is anders verdeeld dan in een oriëntaals lichaam. Het je eigen maken van deze andere verdeling kost tijd en aandacht maar dat is vaak juist wat mensen zoeken.
Zelf ben ik ooit begonnen omdat ik een gemis ervaarde in mijn eigen cultuur. Dat gemis wordt nu ruimschoots opgevuld met wat ik heb gevonden. Daardoor ben ik een completer mens geworden. Wat ik weet wil ik graag met de andere zoekenden delen.

Daarnaast blijf ik doorgaan met optreden en lesgeven vanuit de kunstzinnige invalshoek want schoonheid en harmonie ervaren is het mooiste wat er is!

Marieke van Beek (Na'ima)

10 juli 2006